मुख्य सामग्रीवर वगळा

फाउंटन पेन

ही जी एक वस्तू आहे ना तिनं मला कळायला लागल्यापासून, माझ्या मनात एक वेगळी जागा बळकावून ठेवली आहे. आधी वडीलधारी मंडळी हात लावू देत नसत म्हणून उत्सुकता निर्माण झाली. ती आपली एक मानसिकताच असते नाही का? ज्या गोष्टीला मोठी मंडळी 'हात लावलास तर थोतरीत मारीन' म्हणतात, त्या गोष्टीला कधी एकदा हात लावतो असं होऊन जातं. तर मी लहान असताना, माझे आजोबा काही काम करत असताना तिथे लुडबूड करत असे. त्यांच्या टेबलवरच्या इतर कुठल्याही वस्तूला, स्टेपलर म्हणा, पंच म्हणा, पेपरवेट म्हणा, हात लावल्यास ते काहीही बोलत नसत. त्यांची पेन्सिल, खोडरबर ह्या वस्तू तर मी सरळ माझ्या अभ्यासासाठी पळवायचो. त्यालाही त्यांची हरकत नसायची. पण पेनाला हात लावला की वस्सकन ओरडायचे. माझ्या लहानपणी चौथीत गेल्याशिवाय पेन मिळायचं नाही. त्यामुळे पहिली ते तिसरी, एक तर पाटी पेन्सिल नाहीतर शिसपेन्सिल, एव्हढ्यावरच भागवावं लागायचं. त्यामुळे कधी एकदा चौथीत जातोय आणि पेन मिळतंय असं मला झालं होतं. तिसरीचे शेवटचे दोन महिने तर सरता सरत नव्हते. 

अखेर आजोबांनी एक दिवस जाहीर केलं, उद्या तुला पेन आणायला जाऊ. रात्रभर झोपेत मला वेगवेगळी पेनं दिसत होती. सकाळपासून मी तयार होऊन बसलो होतो व चला, चला म्हणून आजोबांच्या मागे भुणभूण लावली होती. थोड्या वेळानं तेही तयार झाले व मला पुण्यातल्या प्रसिद्ध काळे पेन्स या दुकानात घेऊन गेले. तिथली पेनं बघून माझा आनंद गगनात मावत नव्हता. त्यात आजोबांनी, तुला आवडेल ते पेन घे, असा न मागता वर दिल्यामुळे 'घेता किती घेशील दो करानें' अशी माझी गत झाली. बराच वेळ हे घेऊ का ते घेऊ करत अखेर एक चकचकीत निळसर, मधल्या बाजूला शाई किती उरलीय ते दिसावं म्हणून पारदर्शक पट्ट्या असलेलं पेन मी पसंत केलं. त्याशिवाय एक निळ्या शाईची बाटली, ती भरायला एक ड्रॉपर अशी जवळ जवळ सात साडेसात रुपयांची जंगी खरेदी करून आम्ही घरी आलो. 

त्या निळ्या रंगाच्या पेनाकडं बघताना मला जणू आकाशाचा एक तुकडा हातात आल्यासारखं वाटायचं. ते पेन माझ्यासाठी 'जगात भारी' पेन होतं. पार्कर हे नाव नंतर कधीतरी कानावर पडलं होतं. शेफर्स, वॉटरमन वगैरेंचा आम्हाला पत्ताही नव्हता. आम्हाला मात्र आमच्या त्या जगप्रसिद्ध काळे पेनचंच फार कौतुक होतं. बरेच वेळा लिहिता लिहिता शाई उतरेना व्हायची. मग ते पेन झटकायला लागायचं. लिहिताना न उतरणारी शाई, पेन झटकल्यावर मात्र हमखास पुढे किंवा शेजारी बसलेल्याच्या अंगावर भस्सकन नक्षी उठवायची. त्यावरून मग मधल्या सुट्टीत किंवा शाळा सुटल्यावर मारामाऱ्या व्हायच्या.  

दर रविवारी ते पेन पूर्ण उघडून धुण्याचा एक कार्यक्रम असायचा. पेनाच्या निबला शाईचा एक सूक्ष्म ठिपकासुद्धा दिसता कामा नसायचा. निबाला लागलेली शाई बोटानं पुसून ते बोट केसांना पुसलं जायचं. अशी शाई केसांना लावली तर म्हातारपणी केस पांढरे होत नाहीत अशी एक वदंता होती. चुकूनमाकून पेन कधी हातातुन पडलं आणि त्याचं निब मोडलं तर पायाला ठेच लागल्यासारखं वाटायचं. निब बदलायला मात्र आम्ही भाऊ महाराजाच्या बोळातल्या एका स्टेशनरीच्या दुकानात जायचो. त्या दुकानाला रुंदीच नव्हती. नुसतीच लांबी. त्यामुळे रस्त्यावर उभं राहूनच मालकाशी डील करावं लागायचं. त्या दुकानाला आम्ही 'आडवं दुकान' म्हणायचो. निब दुरुस्ती व्यतिरिक्त, पेन्सिली, खोडरबर, वह्या, छोट्या उत्तरपत्रिका, सुट्टे फुलस्केप कागद असल्या वस्तू घ्यायला आम्ही तिथे जायचो. तिथे जाताना प्रत्येक मुलगा खिशात आपलं पेन घेऊन जायचा. त्याचं एकमेव कारण म्हणजे त्या दुकानात काहीही खरेदी केलं की तो मालक पेनात फुकट शाई भरून द्यायचा. त्यामुळे एखादा मित्र आडव्या दुकानात जायला निघाला की आणखी चारजण आपापली पेनं घेऊन त्याच्याबरोबर निघायचे. तो मालकही वस्ताद होता. जो कुणी खरेदी करेल त्यालाच फुकट शाई द्यायचा. आम्ही त्यावरही उपाय शोधला होता. मित्र जर पेन्सिल, रबर आणि वही घेणार असेल, तर एक जण पेन्सिल मागायचा, दुसरा रबर मागायचा, तिसरा वही घ्यायचा. असं करत सगळेजण फुकट शाई पदरी पाडून घेत. 

चौथी ते आठवी अशी पाच वर्षं ते पेन मी वापरलं. नववीत गेल्यावर मात्र खूप लिहावं लागतं याकारणासाठी बॉलपेन हातात आलं. बॉलपेनमुळे अक्षर बिघडतं असा एक सार्वजनिक समज त्याकाळी होता. पण बॉलपेनने फास्ट लिहिता येतं, त्यामुळे पेपर अर्धवट रहाण्यापेक्षा अक्षर बिघडलेलं परवडलं, असा विचार करून हाती धरलेलं बॉलपेन नंतर कित्येक वर्षं हातातच राहिलं. मधल्या काळात भेट मिळालेली दोन भारीपैकी फाउंटन पेनं तशीच कपाटात पडून होती. 

अखेर एका रविवारी ती दोन्ही पेनं मी बाहेर काढली. कोरी करकरीत होती तरी सुट्टी करून पाण्यात बुडवून ठेवली. तेव्हढ्यात मधे पटकन जवळच्या दुकानातून काळी आणि निळी शाई व ड्रॉपर घेऊन आलो. 'काळे पेन्स' व 'आडव्या दुकानाची' फार प्रकर्षानं आठवण झाली. घरी येऊन बघतो तर काय दोन्ही पेनांना अंगचाच ड्रॉपर होता. असं काही नवलाचं असतं हे लहानपणी ऐकून माहिती होतं. ते नवल अचानक माझ्या हातात आलं होतं. अत्यंत काळजीपूर्वक मी दोन्ही पेनात शाई भरली व वापरायला लागलो. 

काळाच्या ओघात माझं ते पहिलं पेन कुठेतरी हरवलं. 'आडवं दुकान'ही गेलं. काळ्यांचं दुकानही इतिहासजमा व्हायच्या मार्गावर आहे. पण आजही पेनात शाई भरताना, शाईचा तो विशिष्ट वास मला बालपणीच्या त्या दिवसांची सफर घडवून आणतो. 


© मिलिंद लिमये 

टिप्पण्या

  1. आजसुद्धा काहीजण आवर्जून फाऊंटन पेन वापरतात. त्याचा रुबाब आजही काही और भासतो. गेले काही दिवस माझ्या मनात अश्या कालौघात लुप्त झालेल्या गोष्टींवर ब्लॉग लिहायचे घोळत होते. पब्लिक फोनचा लोखंडी डबा, STD / ISD बूथ, जत्रेतील पिटपिट, पैशाच्या नाण्याच्या आकारातील एक्सट्रा स्ट्रॉन्गच्या गोळ्या....आणि अश्या कितीतरी गो
    ष्टी. तुझा लेख वाचून असा ब्लॉग लिहायला अजून स्फूर्ती मिळाली आहे.

    उत्तर द्याहटवा
  2. Great stories taking you down memory lane....tula kadhi kaay suchel/aathavel nem naahi pan title vaachunach pudhachi utsukata vaadhate and you never disappoint us...cheers bro!!

    उत्तर द्याहटवा

टिप्पणी पोस्ट करा

या ब्लॉगवरील लोकप्रिय पोस्ट

मी पण प्राध्यापक अ

पुलंनी त्यांच्या अजरामर 'तुम्ही मुंबईकर, पुणेकर का नागपूरकर' ह्या लेखात प्रा. अ यांच्या घरच्या पुस्तकांच्या कपाटावर जे वाक्य लिहीलंय ना त्याचा मी पूर्णचित्ते पाईक, शाळेतल्या 'भारत माझा देश आहे' प्रतिज्ञेतला पाईक होतो ना, तसा पाईक आहे. त्या वाक्याला माझा पूर्ण पाठिंबा आहे. इतकंच नाही तर आता मी ही या प्रा. अ यांचे अनुकरण करायचा विचार करतोय. पहिल्यांदा जेव्हा मी 'खिल्ली' वाचलं ना त्यावेळी हा लेख वाचताना लोळून लोळून हसलो होतो. विशेषतः या वाक्यावर. प्रा. अ हे टिपिकल पुणेरी, विक्षिप्त, तिरसट असणार यात मला शंका नव्हती. त्यामुळे असली वाक्यं त्यांच्या घरात लिहिलेली सापडली तर नवल नव्हतं. पण मग असं काय झालं की अचानक या वाक्याच्या मी प्रेमात पडलो? गेली अनेक वर्षं मी जसं शक्य होईल तसं पुस्तकं विकत घेत असतो. त्यामुळे बहुतेक सर्व वाचकप्रिय लेखकांची पुस्तकं तर संग्रही आहेतच. पण अनेक पर्यायानं अप्रसिद्ध वा कमी वाचकप्रिय लेखकांची पुस्तकंही घेतली गेली. अर्थातच मी ती वाचलीही आहेत. मात्र आज जे लिहायला बसलोय त्याचा उद्देश स्वताचंच कौतुक करून घेणे असा नसून 'पुस्तक वाचायला मागणारे

धारा बहती है

बरेचदा विविध क्षेत्रातली थोर थोर माणसं त्यांच्या चेल्यांशी किंवा अनुयायांशी किंवा ज्युनिअर्सशी किंवा सर्वसामान्य लोकांशी बोलताना एखादा शब्द किंवा वाक्प्रचार वापरून जातात. बरेचवेळा असा शब्द वापरताना त्यामागे त्यांचे विचार असतात, काही चिंतन वा मनन असतं, काही विशेष कारणही असतं. अर्थातच समोरचे लोक, यापैकी काहीही विचारात न घेता, तो शब्द प्रमाण मानून, संधी मिळेल तेव्हा वापरायला सुरुवात करतात. काही वेळा असंही होतं की कळपातला कुणीतरी एखादा शब्द फुसकुली सोडल्यासारखा सोडतो आणि बाकीचे तो उचलून धरतात. हे असे शब्द मग संदर्भासहित किंवा संदर्भाविना आपण जाऊ तिथे कानावर पडू लागतात.  मी ज्या क्षेत्रात काम करतो तिथे तर असे अनेक शब्द गारपिटीसारखे अंगावर येऊन आदळत असतात. ह्यापैकी एकाही शब्दाचा मूळ जनक व त्या शब्दप्रयोगामागची परिस्थिती ही मला माहीतही नसते ना ती त्या शब्द वापरणाऱ्याला माहीत असते. पण हे आपलं उगाच चार शब्द ठोकायचे. मग आजूबाजूचे येरू उगाचच अत्यंत आदराने साहेबाकडे बघू लागतात. साहेबही धर्मराजाच्या रथासारखा चार अंगुळं जमिनीच्या वर तरंगायला लागतो.  यातल्या एका शब्दप्रयोगाने माझे जाम डोके उठवले आहे.

किती वानू यांसी...

मागल्या वर्षीच्या लॉकडाऊननंतर अनेक क्लिप्स समाजमाध्यमांवर फिरत आहेत. आपणही अशा अनेक पाहिल्या असतील. पण ज्या दोन क्लिप्सनी मला अनेक दिवस निःशब्द केलं त्या आज तुमच्याशी शेअर करतोय. प्रत्येक वेळी ह्या क्लिप्स पाहिल्यावर 'किती वानू यांसी', किती वाखाणणी करू यांची, हा एकच विचार मनात घोळत रहातो.  एक आहे महामारीच्या उद्रेकात पंढरीला जाता येणार नाही असं सांगणाऱ्या पोलिसालाच पांडुरंग मानून, त्याच्या पाया पडून माघारी निघणारा वारकरी. अनेक दिवस मैलोनमैल चालून आल्यानंतर, फक्त कळसाचे दर्शन घेऊन, 'जातो माघारी पंढरीनाथा, तुझे दर्शन झाले आता', असं म्हणणाऱ्या तुकोबांच्या वारकऱ्याची श्रद्धा काय असते ते कळणं, वाटतं तितकं सोपं नाहीये. इथे तर कळसही दिसणं शक्य नाही म्हणताना सहजपणे त्या पोलिसातच पांडुरंग बघणारा हा वारकरी. दुसरी आहे एक कोणी म्हातारी. भिकारीण म्हणावं का तिला? पण क्लिप पाहिल्यानंतर तिला भिकारीण म्हणता येईल? दोन चार दिवस पोटाला अन्न नाही. कुणीतरी एक अनामिक स्वयंसेवक पाण्याची बाटली व अन्नाचं पॅकेट देतो तर, पदराची गाठ सोडवून म्हातारी एक नोट पुढे करते. का? काय नक्की असेल तिच्या मनात?